Emeğil köyünün dünyaya açılan web sitesi
19. Şubat 2018, 20:31:20 *
Hoşgeldiniz, Ziyaretçi.Lütfen giriş yapın veya kayıt olun.

Kullanıcı adınızı, parolanızı ve aktif kalma süresini giriniz
Duyurular: Emeğil köyü,kayseri ili pınarbaşı ilçesinin çok şirin bir köyüdür...
Emeğil köyü yeşilliğin bol olduğu, havasıyla, suyuyla mükemmel bir manzaralı görünüme sahiptir...
 
   Ana Sayfa   Yardım Ara Giriş Yap Kayıt  

Sayfa: [1]
  Yazdır  
Gönderen Konu: EMEĞİL HALKININ MENSUP OLDUĞUDELİLER AVŞARI’NIN ASLI ve TÂRİHİ  (Okunma Sayısı 304 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.
yusuf
yusuf güntaş
Emeğil köyü sitesi yönetimi
*****

site puanı: +7/-0
Mesaj Sayısı: 119



Üyelik Bilgileri Site E-Posta
« : 16. Ocak 2015, 12:05:02 »

EMEĞİL HALKININ MENSUP OLDUĞUDELİLER AVŞARI’NIN ASLI ve TÂRİHİ

(Yörelere göre Deller-Deliler-Delüler-Delili-Delilü şekillerinde söylenir)

Oğuz Kağan’ın 12 oğlundan Yıldız Hanın büyük oğlu Avşar’ın oğul ve torunlarından türeyen Avşarların, Orta Asya’dan göçüp Türkmenistan-İran Horasan’ından geçip İran’ı da geçtikten sonra Azerbaycan, Anadolu ve Suriye topraklarına yayılmasından sonra, Kuzey Suriye tarafına giden Avşarların üç büyük topluluğundan biri Köpeklioğulları Avşarlarıdır. Hâlep Türkmenleri oymaklarının Şam Türkmenleri gurubundan olup, Malatya yöresinde uzun yıllar hüküm süren ve Dulkadırlılar, Karamanlılar, Osmanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Memlûklüler ile zaman zaman müttefik olarak bu devletlerin içlerindeki taht kavgalarına da karışan ve Moğollar ile yapılan mücâdelelere de katılan Köpeklioğulları Avşarları, Osmanlı Pâdişāhı Kānūnî Süleyman Zamānında(1520-1566) 15 obaya ayrılmışlardı, bu 15 obadan birisi DELİLER (Deller) Avşarlarıdır.

DELİLER AVŞARLARI, Köpekli Avşarlarının Hâlep bölgesindeki en önemli obalarındandır. Hâlâ Hâlep’te varlığını devam êttiren Deliler’in önemli kısmı, 16’ncı asırdan itibâren, rahatsız eden Arap eşkiyaları yüzünden diğer Avşarlar ve birçok Türkmenlerle Anadolu’ya ve Azerbaycan’a yayıldılar. Antep bölgesinde yaşarlarken Köpekliler ve Diğer Avşar obalarıyla birlikte Azerbaycan’a giden Deliler’e 1727 yılında Urmiye ve Meraga yörelerinde rastlanmıştır, Kuzey Azerbaycan’ın Karabağ yöresinde, Şamhor şehrinde Deliler ve Dellercirdahan köyleri vardır. Deliler, Kafkasya’da da yaşamaktadırlar; çünkü Gürcistan’ın Borçali’deki Borhosi ve Başgeçit ilçelerinde Deller adında köyler vardır. Kıbrıs’ta da çok miktarda bulunan Deliler Avşarı, Balkanlarda da yaşamaktadır. Yunanistan’ın Kavala ili Sarısaban ilçesi Uzunkuyu köyünde Deliler Avşarı yaşadığı gibi Romanya şehirleriyken Osmanlı eline geçen, şimdi ise Ukrayna topraklarında bulunan Kili ve Akkerman şehirlerinde bile Deliler Avşarı yaşamaktadır. Kıbrıs’ta da çok miktarda yaşadıklarını aşağıda göreceğiz.

Deliler Avşarı’nın Hâlep bölgesinde 1526 yılında 13 hâne, 1536 yılında 18 hâne nüfusu vardı. Aynı asırda Maraş Türkmenleri arasında da Deliler Cemââtine rastlanmaktadır. Yine aynı asırda Karaman’da yaşayan Atçeken oymakları arasında Turgut Kazası Türkmenlerinden Deliler Cemââti bulunmaktadır. Deliler Avşarının bir oymağı ise 1500’lü yıllarda Develi yöresinde yaşamaktaydı. 1530 yılında Kayseri’nin Tomarza ve Bünyan tarafındaki Deliler adındaki köy 1872 yılında da vardı. Deliler Avşarı’nın Kayseri’nin merkezine de yerleştiklerini biliyoruz.Deliler, çoğunlukla Boz Ulus ve Yêni Êl Türkmen guruplarında bulunmaktadırlar. 1600’lü yılların ortalarında Bozok, Bozulus, Hâlep ve Dulkadir Türkmenlerine mensup Karahâlillü, Torhasanlu, Sermâyelü, Küşne, Herikli, Kaşıkcı, Bıçakcı, Karamanlı, Avşar gibi âşiretlerin bir araya gelmesiyle oluşan Danişmentli kazasına âit Türkmenler arasında Deliler Avşarı da vardı. Deliler Obasının bir kısmı da 1645-46 yıllarında Anteb’e yerleşmişlerdir.1694 yılında Rakka sürgününden kaçan Türkmen gurupları Şam’dan, Antakya’dan Aydın ve Manisa’ya kadar dağılırken Recepli Avşarlarının büyük çoğunlu Kayseri tarafına kaçtı, dolayısıyla onlarla birlikte olan Deliler de Kayseri tarafına kaçtılar. Kaçanların Rakka’ya tekrar gönderilmeleri için Osmanlı Devletince görevlendirilen Yusuf Paşa, Çobanoğlu, Abdûlkerimoğlu ve Beyazıtoğlu ile Türkmenler arasındaki çarpışmalarda 600 Türkmen kılıçtan geçirilerek katledilmişti. 1699 yılında Kayseri’nin Develi Ovasında yaşayan Deliler, Güngördü ve Kırıntılı gibi oymaklarla daha önce iskân edildikleri Suriye’nin Rakka yöresine gitmedikleri için Türk töresi olarak yaptıkları yağma ve talandan dolayı eşkiyalık yaptıkları bahânesiyle 400 kişi zorla gemilere bindirilerek Kıbrıs’a sürülmüşlerdir. Develi yöresinde kalan Deliler Cemââti ise Güngördü ve Kırıntılı cemââtleriyle birlikte kovguna (yağma, talan seferine) gittikleri Niğde, Bor, Ürgüp, Ulukışla, Anduğu(Kaymaklı) ve Ereğli kazalarında harman vakti yağma ve talana devam ettiklerinden bölge yöneticilerinin istekleri üzerine Maraş Beylerbeyi Rişvanoğlu Hâlil’e gönderilen emirle 1702 yılında bu cemââtlerin bir kez daha Kıbrıs’a gönderilmeleri istenmiş, buna Deliler’in bir kısmı karşı çıktığı için o yıl Deliler Kıbrıs’a sürgün edilmişler, bazıları ise gemilerden kaçmışlardır.

Rakka sürgünlerinden kurtulmak için âşiretler kendiliğinden Anadolu’da yerleşmeye razı olduklarında Deliler Avşarı, Çayan ve Araplu gibi obalarla genelde Kırşehir’in Çiçekdağı ve Ankara’nın Haymana kazasında Toyca mevkiine Köçekli(Küçüklü) Avşarı ve Silsüpür cemââti ile yerleşmişlerdir.1716 yılında Rakka iskânından kaçan Köpekli ve Deliler Balıkesir’in Mihaliç kazasına yerleştiler. Kayseri’nin Zamantı bölgesinden getirilen Deliler, Herikli ve Kütüklü Avşarlarıyla berâber 1728 yılında Nevşehir merkeze yerleştirilmek istendiler. Önce kaçtılarsa da şehre 29 hâne olarak yerleştirildiler.1843 yılında Zirâât Meclisinin toplantısıyla devletin göçebe âşiretlerin tamāmının iskânına (yerleştirilmesine) karar verdiğinde Recebliler ve Deliler yayladaki yurtlarına iskânı kabul êtmediklerinden, Yozgat (Bozok)’a iskan edildiler(1856) ama Bozok’ta 3-4 yıl kaldıktan sonra, her zaman olduğu gibi Çukurova, Toroslar ve Zamantı havzāsına geri döndüler.Çeşitli engellere rağmen Recebliler ve Deliler, Fırka-i İslâhiye gelinceye kadar güçlü ve mağrur bir oymak olarak varlıklarını sürdürdüler.

Son iskânla (yerleştirmeyle) da başarılı olunamayınca, 1861 yılında âşiretlerden isteyenleri kışlaklarında, isteyenleri de yaylaklarında iskâna rāzı êderek, göçebeliği terk êtmelerini sağlamak ve nüfus kayıtları tutulmamış âşiretlerin kayıtlarını tutarak, askerî kuvvet olarak istifâde êtmek ve vêrgi almak düşüncesiyle toplanan “Fırkâ-i İslâhiye” dênilen komisyondan sonra 4’üncü Ordu Müşiri (Mareşâli) Lofça’lı Derviş Paşanın komutasındaki ve bilim adamı târihçi Cevdet Paşanın danışmanlığındaki bir tümen Osmanlı askerinden oluşan Fırkâ-i İslâhiye askerî gücüne, Hassa (saray muhafızı) askerlerinden 2 alay süvâri (atlı asker) ile Zeybek Bahadırlarından ve Arnavutluk Êrlerinden 7 tabur asker sêçilerek vapurlarla İskenderun Limanı’na naklêdildi(28 Mayıs 1865). Bunlara Sivas’tan gelip katılan Kurt İsmâil Paşadan başka Eleşkirtli Mehmed Bey, 200-300 Kürt atlı ile katıldı. Arslan Bey, 200-300 kadar Gürcü ve Çerkez atlısı ile katıldı. Girit, Adana, Maraş ve Hâlep askerlerinden de bir tabur ile Fırka-i İslâhiye’nin tamāmı 15 tabur yaya, 2 alay atlı, 500-600 kadar Çerkez, Gürcü ve Kürt atlılar yanında 5 kıta da şeşhâneli dağ toplarından oluşuyordu(1865).Fırka-i İslâhiye’nın gelişiyle yaylak ve kışlaklara gidişler yasaklandı. Aynı yıllarda Kafkasya'daki savaşta Rusların önünden kaçıp Anadolu’ya gelen Çerkezler ise Avşarların yurdu Uzunyayla’ya yêrleştirilmişti.İskâna karşı çıkanlara kuvvet kullanıldı. Recebli ve Deliler Avşarlarının Boybeyi Çerkez Beyin oğlu Hacı Bey Kozan’a giderek Fırka-i İslahiye Komisyonuna hükümetin bu tavrından şikâyetçi olup yaylaları Uzunyayla’ya Çerkezlerin yêrleştirilmesiyle oluşan şikâyetlerini bildirdi. İsteğine destek alamayınca, Avşar Âşiretine Sarız arāzisinin ayrılmasını istedi.İskân işlerini kazā (ilçe) ve sancak (il-ilçe arası) meclisleri tâkip etmekteydi. İskân yêrlerinde âşiret beyleri nâhiyelere (beldelere) müdür, kazālara kaymakam olarak atanarak, iskânın tâkibi sağlanıyordu. Bu yıllarda Recebli Avşarı Boybeyliğini yürüten Çerkezzâde Hacı Bey, Sultan Abdûlaziz tarafından kurulmuş olup(1861), Sivas’a bağlı bir kazā olan Aziziye (Pınarbaşı)’nin kaymakamlığına atanmış, babası Çerkez Bey de Avşar Âşireti Müdürlüğüne atanmıştı. Çerkez Beyin yaptığı iyi hizmetlerin karşılığı olarak, Ankara vâlisi Es-Sêyyid Ali Rızā Bey tarafından, Rikab-ı Hümâyun Kapıcıbaşılığı rütbesiyle taltif teklifi devlet tarafından kabul êdilmiştir.Duman Bey ile Abdullah Bey ise yaptıkları yağma ve talan liderlikleri için iskân sırasında yakalanıp hapsedildi, daha sonra serbest bırakılıp bu işten uzaklaştırılmak için yüzer kuruş maaşla süvari zaptiye askeri olarak devlet hizmetine alındılar.Âşiretlerin yağma ve talan yapmalarını önlemek için Kayseri’ye Nizâmiye, Süvâri ve Zaptiye askerleri gönderilmiş, bunlarsa aşırılığa giderek, suçluları yakalayacağız diye bol miktarda askerle zanlıların üzerlerine gidip mal ve eşyalarına el koyarak evlerini yakıp yıkmış, yakalanabilenleri zindana atıp her gün eziyet êtmişlerdir.Sonuçta, Çukurova’ya yêrleşenler sıcak ve sıtmadan, yaylalara yêrleşenler de soğuktan, hayvanları ve kendileri büyük can kayıplarına uğradılar, sefâlet içine düştüler.Fırka-ı İslâhiye’de görevli olan Ahmed Cevdet Paşa da Tezâkir adlı eserinde, Avşarlara yapılanları haksızlık ve hakkâniyetsizlik olarak görmektedir. Bunu gidermek için de (yayla yasak olmasına rağmen) Avşarlara Sarız’ı yaylak olarak ayırmıştı, ama yeterli değildi. Çiftçiliği (ekip-biçmeyi) öğrenene kadar sıkıntılı yaşamları devam etti.********************************************************DELİLER (DELLER) AVŞARLARININTÜRKİYE DE YAŞADIĞI BİLİNEN YERLER

Deliler Avşarlarının en çok yaşadığı yerlerden biri Kayseri nin Pınarbaşı ilçesi ve köyleridir. 16 adet köy ve mezrası dışında Kayseri nin merkezinde, diğer ilçelerinde ve köylerinde de dağınık miktarlarda bulunurlar. Kayseri nin Pınarbaşı ilçesindeki [Parti ismi yazmak yasaktır]ınar, Avşarkaraboğaz, Azizler, Bahçecik, Büyükgürleğen, Emeğil, Halkaçayır, İğdelibattallar (Gavırgalı), Karabaşlı (Kızçıkan), Karamıklı (Topallar), Kılıçkışla, Kızıldere, Köşkerli (Okuyucular-Vehetler), Küçükgürleğen, Tahtalı, Yusuflar adlı köy ve mezralarda yaşamaktadırlar. Malatya nın Hekimhan ilçesinin Delibaba ve Delihıdır köylerinde bulunan Deliler Avşarı yakınlarındaki Basak köyünde de az miktarda yaşarlar. Kırşehir in Çiçekdağı ilçesi merkezinde de Deliler Avşarı yaşar. Deliler, Ankara nın Haymana ilçesi Toyca Köyünde de yaşarlar. Ankara nın Çankaya da Delilertepesi Mahallesi, Elmadağ ilçesinde Deliler köyü ve Şereflikoçhisar ilçesinde Deliler köyü vardır. Deliler, Bursa merkezdeki Ürünlü köyünde yaşadığı gibi Aşağıdeliler ve Yukarıdeliler köyleri ile Osmangâzi ye bağlı Büyükdeliler ve Küçükdeliler köyleri vardır. Adana nın Kozan daki Deller köyü ile çevresindeki köyler, Afyon un Dinar ilçesindeki Dellercerit köyü, Bolu nun Yeniçağa daki Deliler Köyü, Çorum un merkeze bağlı Deller ve Kınıkdeliler köyü ile Osmancık ilçesindeki Deller köyü, Erzurum un Pasinler ilçesindeki Deliler köyü ve Tekman ilçesindeki Deliler köyü, Gümüşhane nin Kelkit ilçesindeki Deliler köyü, İstanbul un Kartal ilçesinde Deliler mahallesi, Karabük ün Eflani ilçesindeki Deller köyü, Kastamonu nun merkez deki Deliler köyü, Kayseri nin Akkışla ilçesindeki Deller köyü, Manisa nın Akhisar ilçesindeki Deliler köyü ve Gördes ilçesindeki Deliler köyü, Nevşehir de Aşağıdeller köyü ve Hacıbektaş ilçesinde Yukarıdeller köyü, Gülşehir ilçesinin Delileratik, Delilercedit ve Hırkadeller köyleri, Sinop un merkez deki Deliler köyü, Sivas ın Gemerek ilçesindeki Deliler köyü ve Divriği deki Deliler köyü, Tekirdağ ın Malkara-Ballı daki Deliler köyü, Ş.Urfa nın Bozova-Yaylak taki Deliler köyü, Uşak taki Deller köyü, Yozgat ın Şefaatli ilçesindeki Deliler köyü, Zonguldak ın Ereğli ilçesindeki Deliler köyü ile bütün bu Deliler adlı köylerin etrafındaki köylerde de az veyâ çok miktarda Deliler Avşarları yaşamaktadır.

Türkiye nin çeşitli yerlerindeki Deller veya Deliler adı taşıyan yapı, yer ve mevkî isimlerinin bazıları da şunlar: Aksaray Gülağaç ın Demirci kasabasında Deller, Büyük Deler ve Küçük Deller harâbeleri, Ankara nın Bâlâ da Delilerçiftliği, Bolu nun Mengen ilçesinde Dellerderesi ve üzerinde Dellerköprüsü, Kars ın Kağızman ilçesinde Dellerçiftliği, Kayseri nin Akkışla ilçesinde Dellerçayırı ve Dellerkilise, Kırıkkale merkezde Delilerkuyusu, Konya Ilgının Aşağıçiğil kasabasında Delleryaylası ve Ş.Urfa nın merkezde Delilerhanı var.Deliler Avşarlarının yaşadığını bildiğimiz diğer yerler: Adana nın Karataş ilçesi, Afyon un Haydarlı, Sandıklı ilçeleri, Aksaray, G.Anteb in Yavuzeli ilçesi ve Rumkale, Aydın, Çanakkale nin Gelibolu ilçesi, Erzincan ın Tercan ilçesi, Eskişehir in Günyüzü ilçesi, İzmir ve Urla ilçesi, Karaman ve Ermenek ilçesi, Kayseri, Develi ilçesi, Kırşehir, Konya ve Hüyük ilçesinin Kıreli beldesi, Kütahya, K.Maraş, Yozgat.Osmanlı Devletinin resmî belgelerinde ise Deliler Avşarlarının bulunduğu yerler şöyle kayıtlı: Abri (Gelibolu), Adana, Akkerman ve Kili (Romanya nın şehirleriydi, şimdi Ukrayna nın), Aksaray, Anamur, Ankara, Arapsun (Gülşehir), Aydın, Boz-Ulus (Urfa-Mardin sınırındaki Beriyye, Diyarbakır, Erzurum yöresi), Danişment (Kayseri, Sivas, Tokat, Amasya, Çorum yöresi), Ermenek, Günyüzü, Kırşehir, Hacıbektaş, Hâlep, İzmir, Karaman, Karataş, Kayseri, Kelkit, Kete, Kıreli ve Beyşehir, Kırşehir, Kütahya, Maraş, Mihaliç, Nevşehir, Niğde, Rakka (Suriye şehri), Rumkâle (Yavuzeli), Tercan.Deliler Avşarlarının yaşadığı yerler sâdece buralardır diyemeyiz; çünkü, Osmanlı kayıtlarına girmeyen Deliler Avşarı olabileceği gibi araştırmacıların tesbit edemediği Deliler Avşarının da bulunabileceğini kabul etmek gerekir. Diğer Türkmenlerde olduğu gibi Avşarlığını unutan, Avşar lığını bilse bile Deliler Avşarı olduğu hâlde bunu bilmeyenleri de unutmayalım.

Delilerin anlamı:Delidolular, gözükaralar, cesurlar, yiğitler anlamındadır. Şeyh Edebal nın Atın iyisine doru, yiğidin iyisine deli derler sözünde ve Atın yiğidine doru derler, insanın yiğidine deli derler atasözünde olduğu gibi.

Kaynak:Osman Ülger Ozanoğlu’nun “Avşarlar Hânedanları Bazı Önderleri” adlı eseri.




Kayıtlı

Mavi gök yarılsın.İsmim bengütaşlardan silinsin! Oğuz Babam, kutlu obam ahirette benden davacı olsun...
Sayfa: [1]
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  


MySQL Kullanıyor PHP Kullanıyor Powered by SMF 1.1.16 | SMF © 2011, Simple Machines | Imprint XHTML 1.0 Uyumlu! CSS Uyumlu!